Ένας αστικός περίπατος αναμνήσεων στον πιο αριστοκρατικό πεζόδρομο της παλαιάς Αθήνας, με την αφήγηση του δημοσιογράφου και συγγραφέα Νίκου Βατόπουλου.
Ο σημερινός μας αστικός περίπατος είναι αφιερωμένος στο αθηναϊκό «Grand Boulevard» της Φωκίωνος Νέγρη, έναν από τους πιο αριστοκρατικούς δρόμους της παλιάς Αθήνας. Πήρε το όνομά του από τον πολιτικό και ακαδημαϊκό Φωκίωνα Νέγρη (1846–1928).
Τα κτίρια εκατέρωθεν αρχίζουν να «μιλούν» από τα πρώτα μας βήματα. Ο εκλεκτικισμός της δεκαετίας του ’20 με τις επιβλητικές προσόψεις, ο μοντερνισμός του ’30, τα κτίρια του ’50 και του ’60 με τα ψηφιδωτά στις εισόδους και τα σφυρήλατα κάγκελα στα μπαλκόνια· «παλιές πολυκατοικίες, χτισμένες πριν από οκτώ, επτά ή έξι δεκαετίες» — όπως γράφει ο Νίκος Βατόπουλος — «κλεφτές ματιές σε εισόδους που φέρνουν τη γεύση και τη μυρωδιά από μια τελετουργία συνοικιακής καθημερινότητας. Εκλάμψεις βαθιά ριζωμένες σε κοιλότητες μνήμης».
Στη γωνία με την Επτανήσου στέκει η πολυκατοικία Λαναρά, στη Φωκίωνος Νέγρη 23, χτισμένη το 1938 από τον μηχανικό Ιωάννη Ζολώτα. Η χαρακτηριστική καμπύλη γωνία της, τα οριζόντια γείσα, η «εμπιστοσύνη» της γραμμής της, τη κάνουν να ξεχωρίζει. Στα χρόνια της Κατοχής, το καταφύγιό της έσωσε ζωές· παραμένει το πιο εύγλωττο δείγμα μεσοπολεμικού μοντερνισμού στον πεζόδρομο.
Λίγα βήματα παρακάτω, η Δημοτική Αγορά Κυψέλης — κτίσμα του 1935, χαρακτηριστικό δείγμα αθηναϊκού μοντερνισμού που κινδύνεψε να κατεδαφιστεί και διασώθηκε χάρη στις επίμονες παρεμβάσεις των κατοίκων — μας θυμίζει τη δύναμη της τοπικής κοινωνίας. Κηρύχθηκε διατηρητέο το 2006 και εξακολουθεί να λειτουργεί με διαφορετική χρήση.
Εδώ κοντά βρίσκονταν κάποτε τα διάσημα κέντρα και ζαχαροπλαστεία Select, Κουίντα, Ιγκλού, που έκαναν τη Φωκίωνος Νέγρη «μόδα» τη δεκαετία του ’60. Τότε που τα ενοίκια ήταν πανάκριβα και η λίστα των κατοίκων θύμιζε καστ ελληνικής ταινίας: ο Νίκος Γκάτσος, ο Αλέκος Σακελλάριος, η Ρένα Βλαχοπούλου, ο Κώστας Καζάκος και η Άννα Καλουτά, που έζησε εδώ έως τον θάνατό της. Από τα μπαλκόνια, πίσω από τα ίδια σφυρήλατα κάγκελα που βλέπουμε σήμερα, κατοικούσε η αθηναϊκή αστική ελίτ στα καλύτερά της.
Δύο προτομές ανθρώπων που σημάδεψαν την ιστορία της Φωκίωνος Νέγρη κοσμούν τον σημερινό πεζόδρομο. Η προτομή του Σπυρίδωνος Μερκούρη, παππού της Μελίνας και Δημάρχου Αθηναίων, φυλάει το ένα άκρο του δρόμου από το 1931, έργο του Βάσου Φαληρέα. Στο άλλο άκρο, κοντά στη Δροσοπούλου, ο ορειχάλκινος Κώστας Κοτζιάς της Λουκίας Γεωργαντή — ο Δήμαρχος που έχτισε την Αγορά και έδωσε στη γειτονιά πολλά από όσα σήμερα θαυμάζουμε.
Στη διαδρομή μας συναντάμε την «Κόρη σε έκσταση» του Μιχάλη Τόμπρου, ένα μοντερνιστικό γλυπτό που ξεπροβάλλει πλαισιωμένο από κισσούς. «Εκατέρωθεν, στις γωνίες, στέκονται οι πιο μεγαλοαστικές πολυκατοικίες της Αθήνας», γράφει ο Βατόπουλος· ανάμεσά τους, το γλυπτό, «κομμάτι της νεοελληνικής ιστορίας της τέχνης». Λίγο παρακάτω, το μαρμάρινο λαγωνικό του Ευρυπίδη Βαβούρη, φτιαγμένο το 1940, παραγγελία του Δήμου, στέκει με το κεφάλι σηκωμένο σαν να περιμένει κάποιον που αργεί. Ο αστικός θρύλος λέει πως δημιουργήθηκε προς τιμήν ενός πιστού σκύλου που έμεινε να περιμένει τον νεκρό κύριό του — δείγμα μάλλον της αγάπης του ιδιοκτήτη του.
Ο δρόμος σήμερα δεν είναι πια αυτός που ήταν. Οι «κοσμικοί» έφυγαν, τα θρυλικά καταστήματα έκλεισαν, η γειτονιά άλλαξε πρόσωπο περισσότερες από μια φορές. Κι όμως, όπως αναλογίζεται ο Βατόπουλος από ένα μπαλκόνι του αριθμού 32 — κτίριο του 1938, έναν χρόνο μετά την κάλυψη του ρέματος — «αυτή η ώσμωση της αναπόλησης και του βιώματος που αναβλύζει γεννάει νέες αισθήσεις». Η Φωκίωνος Νέγρη, ακόμα και σήμερα, έχει πάντα κάτι να πει. Αρκεί να της δώσουμε χρόνο και την ευκαιρία να μας μιλήσει.
Διάρκεια περιπάτου : Περίπου 2 ώρες
Κόστος : 20 ευρώ (περιλαμβάνει σύστημα ακουστικής ξενάγησης)
Σημείο συνάντησης : Πλατεία Δροσοπούλου
Ώρα : 11.00 πμ
