IΕΡΑ ΟΔΟΣ -ΕΛΕΥΣΙΝΑ

Από τον Κεραμεικό έως την «Αγέλαστο Πέτρα» και από την πομπή των Μυστών, στα Πολυσπόρια της σημερινής Ελευσίνας

Πολιτιστικό Οδοιπορικό στην Ιερά Οδό και τον Αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας,

με ξεναγό την κα Σίσσυ Χασιώτου

Πόσες φορές περάσαμε από την Ιερά Οδό χωρίς να αναλογιστούμε ότι κινούμαστε πάνω σε έναν από τους αρχαιότερους δρόμους του δυτικού κόσμου; Πόσες φορές μας παρέσυρε η ταχύτητα μιας σύγχρονης λεωφόρου, με την έντονη αστική και βιομηχανική της εικόνα, χωρίς να φανταστούμε τι κρύβεται κάτω από την άσφαλτο; Και πόσες φορές προσπεράσαμε σημαντικά μνημεία που σώζονται ακόμη και μαρτυρούν μια ιστορία χιλιάδων ετών;

Σε αυτό το οδοιπορικό δεν θα διανύσουμε απλώς χιλιόμετρα προς έναν προορισμό. Θα ακολουθήσουμε τη διαδρομή της Ιεράς Οδού, τον δρόμο που ακολουθούσε η πομπή των Μυστών, ξεκινώντας από την Ιερά Πύλη του Κεραμεικού για να φτάσει στην Ελευσίνα, στο μεγάλο Ιερό της Δήμητρας και της Κόρης, για τον εορτασμό των Μεγάλων Ελευσινίων Μυστηρίων. Για πολλούς αιώνες, αυτή η πορεία συγκέντρωνε ανθρώπους από διαφορετικά μέρη του αρχαίου κόσμου : πολίτες, φιλοσόφους, άρχοντες και Ρωμαίους αυτοκράτορες, οι οποίοι αναζητούσαν μέσα από τα Μυστήρια μια βαθύτερη κατανόηση της ζωής, της απώλειας, του θανάτου και της αναγέννησης.

Η ανάπτυξη της σύγχρονης πόλης έκρυψε μεγάλο μέρος της αρχαίας διαδρομής. Η Ιερά Οδός, όμως, δεν χάθηκε. Επιβιώνει κάτω από σύγχρονους δρόμους και υποδομές, αποκαλύπτεται σε αρχαιολογικά κατάλοιπα και συναντάται σε σπόλια ενσωματωμένα σε μεταγενέστερους ναούς και κτίσματα. Σε απρόσμενες στάσεις, η ιστορία εξακολουθεί να συνομιλεί με τη σύγχρονη καθημερινότητα.

Η περιήγησή μας θα ξεκινήσει από τον Κεραμεικό και την Ιερά Πύλη, την αφετηρία της αρχαίας πομπής προς την Ελευσίνα. Θα ανακαλέσουμε επίσης την παράδοση της Ιερής Συκιάς και του Φύταλου, που συνδέεται με τη φιλοξενία της Δήμητρας και με την περιοχή του σημερινού ναού του Αγίου Σάββα.

Στον Αρχαίο Ελαιώνα, μια σύντομη στάση αναφοράς στον αθηναϊκό Κηφισό θα μας γνωρίσει τους τελετουργικούς «γεφυρισμούς»: πειράγματα και σκωπτικούς λόγους προς τους συμμετέχοντες στην πομπή. Στον σταθμό Μετρό Αιγάλεω θα συναντήσουμε ένα ορατό τμήμα της αρχαίας Ιεράς Οδού και αρχαιολογικά ευρήματα στις προθήκες του σταθμού — μια ιδιαίτερη συνάντηση της αρχαιότητας με τη σύγχρονη πόλη.

Στο τοπίο όπου βρισκόταν το αρχαίο ιερό του Δαφναίου Απόλλωνα, θα σταθούμε εξωτερικά στη Μονή Δαφνίου, μνημείο ενταγμένο στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Θα συνεχίσουμε με εξωτερική παρουσίαση στο Ιερό Αφροδίτης και Έρωτος, όπου σώζεται αξιόλογο τμήμα της αρχαίας διαδρομής, με λαξευμένα κατάλοιπα του ιερού και ίχνη από τη μακρά χρήση του δρόμου.

Κοντά στην είσοδο της αρχαίας Ελευσίνας, η Γέφυρα Αδριανού στον Ελευσινιακό Κηφισό, ένα από τα εντυπωσιακότερα σωζόμενα τεχνικά έργα της διαδρομής, θα μας επιτρέψει να προσεγγίσουμε το τελικό τμήμα της πορείας προς το Ιερό.

Στον Αρχαιολογικό Χώρο και στο Μουσείο Ελευσίνας θα γνωρίσουμε τα κατάλοιπα του Ιερού της Δήμητρας και της Κόρης. Θα περιηγηθούμε στο Τελεστήριο, στο Πλουτώνιο και στα σημεία που συνδέονται με τον μύθο της θεάς, ανάμεσά τους και η «Αγέλαστος Πέτρα». Περνώντας από τον ναό του Αγίου Ζαχαρία, στο κέντρο της Ελευσίνας, θα παρατηρήσουμε τα αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη και τις επιγραφές που έχουν ενσωματωθεί στους τοίχους του — ένα ακόμη παράδειγμα της διαρκούς παρουσίας του παρελθόντος στη σύγχρονη πόλη.

Η κορυφαία στιγμή της ημέρας θα μας φέρει στην Παναγία Μεσοσπορίτισσα. Στις 20 Νοεμβρίου, παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, ανοίγει για τη λατρευτική εκδήλωση το μικρό εκκλησάκι μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας.

Θα παρακολουθήσουμε τον πανηγυρικό Εσπερινό και θα γνωρίσουμε το έθιμο των Πολυσπορίων, με την προσφορά άρτων και του παραδοσιακού «πολυσποριού». Το έθιμο, εγγεγραμμένο από το 2020 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, διατηρεί στη σύγχρονη λαϊκή και θρησκευτική ζωή ισχυρούς συμβολισμούς ευφορίας, ευχαριστίας και προσφοράς των καρπών της γης, οι οποίοι συνομιλούν με το αρχαίο αγροτικό και λατρευτικό παρελθόν της Ελευσίνας.

Πρόκειται για ένα ζωντανό έθιμο με βαθιές ιστορικές και πολιτισμικές αναλογίες προς παλαιότερες προσφορές καρπών και τελετουργίες γονιμότητας.

Σας προσκαλούμε να ανακαλύψουμε μαζί την Ιερά Οδό, έναν αρχαίο δρόμο που δεν οδηγεί μόνο στην Ελευσίνα, αλλά ανοίγει ένα ολόκληρο κεφάλαιο της ιστορίας. Να παρατηρήσουμε τα ίχνη της αρχαίας πομπής μέσα στη σύγχρονη πόλη. Να βιώσουμε το έθιμο των Πολυσπορίων στον τόπο όπου η μνήμη, η αρχαιολογία και η παράδοση εξακολουθούν να συναντιούνται, συμμετέχοντας και προσφέροντας τον δικό μας άρτο. Ένα οδοιπορικό 21 χιλιομέτρων, όπου ο μύθος, τα μνημεία, η λαϊκή πίστη και το σήμερα συνθέτουν μια μοναδική πολιτιστική εμπειρία.

Η κα Σίσσυ Χασιώτου είναι διπλωματούχος ξεναγός, γνωστή για τις θεματικές και ιστορικές ξεναγήσεις που πραγματοποιεί, κυρίως στην Αθήνα και την Αττική. Έχει σπουδάσει Γερμανική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι απόφοιτος της Σχολής Ξεναγών Αθηνών.

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Σημείο συνάντησης: Θα ανακοινωθεί

Ώρα συνάντησης & Ώρα αναχώρησης: Θα ανακοινωθούν

Διαδρομή: Η διαδρομή θα πραγματοποιηθεί χρησιμοποιώντας το ΜΕΤΡΟ & με πούλμαν, με σύντομες στάσεις επί της Ιεράς Οδού και κατάληξη στον Αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας, όπου θα πραγματοποιηθεί η ξενάγηση και η συμμετοχή στο έθιμο των “πολυσπορίων”. Στον αρχαιολογικό χώρο συνιστώνται αντιολισθητικά παπούτσια (αθλητικά).

Σύστημα ξενάγησης: Η ξενάγηση πραγματοποιείται με ασύρματο σύστημα ξενάγησης

Εισιτήριο εισόδου στον Αρχαιολογικό Χώρο Ελευσίνας: 10€, το μειωμένο 5€ (δεν περιλαμβάνεται στο κόστος ξενάγησης).